Kompostownik to jedno z najprostszych i jednocześnie najbardziej efektywnych narzędzi ekologicznego ogrodnictwa. W ciągu jednego sezonu zamienia odpady kuchenne i ogrodowe w wartościowy nawóz, który poprawia strukturę gleby, zwiększa jej zdolność do zatrzymywania wody i dostarcza roślinom składników odżywczych w naturalnej, dobrze przyswajalnej formie.
Kompostownik działa niezależnie od tego, czy ogród jest duży, czy niewielki. W przydomowym ogrodzie o powierzchni 300–500 m² wystarczy standardowy kompostownik 400–600 litrów. Prawidłowo prowadzony nie śmierdzi, nie przyciąga gryzoni i pracuje sam, wymagając tylko okresowego przerzucania i utrzymywania równowagi między materiałem suchym i zielonym.
Najważniejsze zalety kompostownika
Kompost to darmowy, najwyższej jakości nawóz. Zastępuje wiele kupowanych produktów - podłoże do sadzenia, ściółkę, nawóz uniwersalny. Roczna produkcja z niedużego kompostownika to zwykle 100–300 litrów gotowego kompostu, wystarczająco, żeby zasilić rabaty, warzywnik i drzewa owocowe.
Kompostownik znacznie zmniejsza ilość odpadów wywożonych z gospodarstwa domowego. W ogrodzie zostaje to, co i tak z niego pochodzi: obierki, liście, skoszona trawa, ścinki roślinne. Nie trzeba ich wywozić ani płacić za dodatkowe worki na bioodpady.
Kompost poprawia strukturę gleby. Ciężka glina staje się bardziej pulchna, piaszczysta gleba lepiej trzyma wodę i składniki pokarmowe. To efekt, którego nie da się uzyskać samymi nawozami mineralnymi.
Wybór miejsca i typu kompostownika
Najlepsze miejsce na kompostownik to zaciszne, półcieniste stanowisko, dostępne z każdej strony i niekonfliktujące z widokiem z tarasu. Powinno mieć bezpośredni kontakt z gruntem, żeby dżdżownice i mikroorganizmy mogły swobodnie się przemieszczać między glebą a kompostem.
Do wyboru są trzy typy kompostowników:
Drewniany, otwarty - wygląda naturalnie, tani w budowie z desek lub palet, dobrze wentylowany. Wymaga większej powierzchni.
Plastikowy, zamknięty - kompaktowy, estetyczny, chroni przed deszczem i zwierzętami. Sprawdza się w mniejszych ogrodach.
Obrotowy - do szybkiego kompostowania w małych ilościach. Dobry uzupełniająco, ale nie zastępuje głównego kompostownika.
Co można kompostować
Do kompostownika trafiają dwie kategorie materiałów. Materiał zielony (bogaty w azot): obierki warzyw i owoców, resztki roślinne, skoszona trawa, fusy z kawy, torebki z herbaty, obumarłe rośliny doniczkowe, skorupki jajek.
Materiał brązowy (bogaty w węgiel): suche liście, drobne gałązki, słoma, siano, kora, tektura, papier bez farby drukarskiej, trociny z niemalowanego drewna.
Klucz do dobrego kompostu to zachowanie proporcji około 2:1 - dwie części materiału brązowego na jedną część zielonego. Za dużo zielonego powoduje śmierdzącą, wilgotną papkę. Za dużo brązowego spowalnia proces do miesięcy.
Czego nie kompostować
Do kompostownika nie trafia mięso, ryby, kości, tłuszcze i produkty mleczne - przyciągają gryzonie i śmierdzą podczas rozkładu. Nie kompostuje się też chorych roślin, chwastów z dojrzałymi nasionami, roślin traktowanych herbicydami, odchodów mięsożernych zwierząt domowych, gorących popiołów, materiałów kolorowanych (kolorowa gazeta, karton z nadrukiem), tworzyw sztucznych ani plastikowych "bio" opakowań, które nie rozkładają się w domowych warunkach.
Zasady prowadzenia kompostownika
Materiał warstwuj naprzemiennie - warstwa zielonego, warstwa brązowego. Każdą warstwę zielonego (np. skoszoną trawę) rozłóż cienko, żeby uniknąć zbrylenia i beztlenowego gnicia.
Kompost powinien być wilgotny jak wykręcona gąbka. W upały skropić go wodą, w deszczową jesień można częściowo przykryć.
Raz na 4–8 tygodni przerzuć kompost widłami. Napowietrzanie znacznie przyspiesza proces i zapobiega zapachom.
Dodawaj drobne partie, nie duże jednorazowe wyrzuty. Im mniejsze kawałki, tym szybciej się rozłożą - grubsze gałęzie warto porozdrabniać.
Ile trwa kompostowanie
W optymalnych warunkach - dobre proporcje, wilgotność, regularne przerzucanie - kompost jest gotowy w 4–6 miesięcy. W wersji "leniwej", bez przerzucania, dojrzewa 8–12 miesięcy. Dobry kompost jest ciemnobrązowy, sypki, pachnie leśną ściółką i nie widać w nim wyjściowych składników.
Jak używać kompostu
Gotowy kompost sprawdza się w każdej części ogrodu. Można go stosować jako:
- Dodatek do dołków przy sadzeniu drzew, krzewów i bylin (2–5 litrów na dołek)
- Zasilenie rabat wiosną (warstwa 2–3 cm rozłożona na powierzchni)
- Dodatek do podłoża dla warzywnika (10–20 procent objętości)
- Zaprawa gleby przed założeniem nowego trawnika (2–4 cm)
- Ściółkowanie w cienkiej warstwie na rabatach
Kompostu nie kładzie się prosto pod szyjkę korzeniową roślin - zawsze cienka warstwa na powierzchni gleby, wokół rośliny.
Najczęstsze problemy
Kompost śmierdzi - za dużo materiału zielonego, za mało napowietrzenia. Dodaj brązowe (liście, karton) i przerzuć.
Kompost nie nagrzewa się i nie rozkłada - za suchy albo za mało materiału. Skropić wodą, dodać więcej wsadu.
W kompoście są muszki - normalne w kompoście dojrzewającym. Warstwa suchych liści na wierzchu ogranicza problem.
Do kompostownika wchodzą myszy - kompostownik zamknięty z dnem z drobnej siatki lub przejście na typ plastikowy z pokrywą.
Podsumowanie
Kompostownik to najprostszy sposób, żeby zamienić ogrodowe i kuchenne odpady w wartościowy nawóz. Wystarczy jeden kompostownik, kilka podstawowych zasad i cierpliwość. W drugim sezonie masz do dyspozycji własny, darmowy, ekologiczny nawóz, który zastępuje zakupione produkty i realnie poprawia zdrowie ogrodu.
